Jak wielokrotnie podkreśla się w opowieści historycznej na temat gminy Uniejów, to właśnie w Spycimierzu mamy do czynienia z najstarszymi zachowanymi wzmiankami na temat funkcjonujących na stałe osad oraz parafii. Informacje o parafii spycimierskiej, a co za tym idzie funkcjonującego tutaj kościoła, pochodzą już sprzed ponad dziewięciu wieków. Odnotowane zostały one w kronice Anonima tzw. Galla. Pierwotny kościół spycimierski był budowlą drewnianą ze znajdującym się przy nim drewnianym krytym gankiem. Uległ on zniszczeniu podczas najazdu krzyżackiego w 1331 r.
Drugą spycimierską świątynie wzniesiono za sprawą dobrodzieja tych ziem, arcybiskupa Jarosława Bogorii Skotnickiego. Była to budowla drewniana, zaś w jej środku w głównym ołtarzu umieszczony został charakterystyczny, gotycki, słynący łaskami krzyż widlasty z wizerunkiem Pana Jezusa naturalnej wielkości.
Krzyż ten przetrwał przez całe wieki nawet mimo rozbiórki starego kościoła, kiedy to przeniesiono go do wnętrza nowej świątyni wybudowanej w latach 1783–1784. Zgodnie z tradycja zawisł w ołtarzu głównym. Niewiele dziś wiemy o wyglądzie tej świątyni. Z opisów wywnioskować można, że nowy kościół, który w dużej mierze sfinansowano ze sprzedaży srebrnych wotów dziękczynnych, był drewnianym kościółkiem z sygnaturką, do którego przeniesiono wyposażenie z poprzedniej świątyni. Ołtarz główny ozdobiono wspominaną już zniszczoną figurą Chrystusa ukrzyżowanego, pomalowaną na czarno ze złoceniami. Zachowano również dawne wezwanie Podwyższenia Krzyża Świętego.
Po ostatnich przełomowych pracach poszukiwawczych i prowadzonych badaniach historycznych, zainicjowanych przez gminę Uniejów na czele z osobiście zaangażowanym burmistrzem Józefem Kaczmarkiem, udało się odnaleźć wyjątkowy obraz z 1824 r. na którym przedstawiono ołtarz główny spycimierskiej świątyni wraz z cudownym wizerunkiem. Obraz ten podobnie jak Głowa Chrystusa ze wspominanej, odmalowanej na nim rzeźby znajduje się obecnie w Muzeum Narodowym w Poznaniu. Obraz olejny o wymiarach 58 cm x 45 cm jest wyjątkowym potwierdzeniem regionalnego i ponadregionalnego kultu tego miejsca i krzyża.
Dzięki rozpoczętej współpracy pomiędzy gminą, Muzeum w Poznaniu oraz Parafią w Spycimierzu, możliwe stało się stworzenie kopii tego dzieła, która docelowo zawiśnie w ołtarzu bocznym spycimierskiej świątyni. Wykonania kopii podjął się znany artysta, zaangażowany od lat w artystyczne działania, wykładowca łódzkiej ASP profesor Marek Sak.
dr Jędrzej Tomasz Kałużny
